Nebitgaz senagaty Türkmenistanyň milli ykdysadyýetiniň iň esasy hem-de durnuklylygy üpjün ediji pudaklarynyň biri hasaplanýar. Çig nebit önümlerini häzirki zaman tehnologiýalary esasynda burawlap çykarmak, geljegi uly täze nebit ýataklaryny ýüze çykarmak we uglewodorodlary çykarmagyň möçberlerini artdyrmak işleri ýylyň-ýylyna uly depginler bilen dowam edýär. Şunuň bilen bir hatarda, çig maly senagat taýdan gaýtadan işlemek arkaly ýokary goşulan baha eýe bolan önümleri öndürmek we olary dünýä bazarlaryna yzygiderli ibermek işleri döwlet tarapyndan goldanylýar we yzygiderli giňeldilýär.
Garaşsyzlyk ýyllarynda ýurdumyzda diňe bir çig maly gazyp almak üçin däl, eýsem ony ýokary hilli gaýtadan işlemek we eksport kuwwatlyklaryny düýpli artdyrmak üçin hem örän giň mümkinçilikler döredildi. Häzirki wagtda uglewodorod çig maly Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda (TNGIZT) we Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynda taýýar önümlere, ýagny ýokary hilli ýangyçlara, dürli görnüşli çalgy ýaglaryna we beýleki durmuş-senagat maksatly önümlere öwrülip, içeri hem-de dünýä bazarlaryna yzygiderli ugradylýar. Nebitden alynýan esasy dünýä standartlaryna laýyk önüm görnüşleri hökmünde ekologiýa taýdan arassa benzini, dizel ýangyjyny, mazuty we ýol gurluşygynda ulanylýan nebit bitumyny görkezmek bolar. Nebit çig malynyň we gaýtadan işlenen önümleriň esasy eksport edilýän ugurlary hökmünde bolsa Hytaý Halk Respublikasy, Türkiýe Respublikasy, Koreýa Respublikasy, Eýran Yslam Respublikasy, Owganystan we beýleki döwletler öňe saýlanýar. Şunda Türkmenbaşy Halkara deňiz portunyň döwrebap logistik mümkinçilikleriniň üsti bilen nebit we nebit önümlerini dünýä sarp edijilerine gysga wagtda daşamak boýunça ulag hyzmatlary yzygiderli giňeldilýär.
Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedow 2026-njy ýylyň 10-njy iýulynda geçirilen Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde hasabat döwrüniň jemleri boýunça ýurtda jemi içerki önümiň (JIÖ) ösüş depgininiň 6,3 göterime deň bolandygyny uly kanagatlanma bilen yglan etdi. Şeýle durnukly ösüşiň çäklerinde ýurduň eksport mümkinçilikleriniň artdyrylmagyna hem-de önümçilik pudaklaryna sanly tehnologiýalaryň giňden ornaşdyrylmagyna aýratyn üns berilýändigi bellenildi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Guwanç Agajanow şol mejlisde nebitgaz pudagynda 2026-njy ýylyň ýanwar — iýun aýlarynda ýerine ýetirilen işleriň anyk netijeleri barada giňişleýin hasabat berdi. “Türkmennebit” döwlet konserni tarapyndan nebit çykarmagyň bellenilen meýilnamasy 108,3 göterim ýerine ýetirildi. Şeýle-de, konserniň garamagyndaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar tarapyndan nebiti çykarmak we gaýtadan işlemek meýilnamasy 104,1 göterim berjaý edildi.
Guwanç Agajanow öz hasabatynda nebitden alynýan önümleriň anyk görkezijilerini hem yglan etdi. Onuň sözlerine görä, hasabat döwründe benzin öndürmegiň meýilnamasy 116 göterim, dizel ýangyjyny öndürmegiň meýilnamasy 111,4 göterim, polipropilen öndürmegiň meýilnamasy 100 göterim, ýokary hilli çalgy ýaglaryny öndürmegiň meýilnamasy 119,4 göterim hem-de suwuklandyrylan gazy öndürmegiň meýilnamasy 118,5 göterim derejede üstünlikli berjaý edildi. Şonuň bilen birlikde, tebigy we ugurdaş gazy çykarmak boýunça meýilnama hem 107,6 göterim möçberde ýerine ýetirildi.
Statistika baradaky döwlet komitetiniň başlygy Döwletgeldi Amanmuhammedow şol hökümet mejlisinde ýurduň ministrlikleri we pudaklaýyn edaralary tarapyndan ýylyň ilkinji alty aýynda gazanylan anyk fiziki önümçilik möçberlerini mälim etdi. Döwlet komitetiniň ýolbaşçysynyň anyk statistik maglumatlaryna görä, 2026-njy ýylyň ýanwar — iýun aýlarynyň netijeleri boýunça ýurduň senagat ulgamynda durnukly ösüş üpjün edilip, hasabat döwründe 39 milliard 147,2 million kub metr tebigy gaz hem-de 4 million 129,8 müň tonna nebit çykaryldy.
Döwletgeldi Amanmuhammedow öňki ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirme sanlaryny hem getirdi. Onuň tassyklamagyna görä, 2026-njy ýylyň ýanwar — iýun aýlarynyň görkezijileri 2025-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, dizel ýangyjynyň öndürilişi 0,7 göterim, çalgy ýaglarynyň öndürilişi 7,2 göterim, gurluşyk we senagat maksatly nebit bitumynyň öndürilişi 39,9 göterim, suwuklandyrylan uglewodorod gazlarynyň öndürilişi bolsa 64,5 göterim ýaly ýokary derejede artdy.
Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedow mejlisiň dowamynda nebitgaz toplumynyň ýolbaşçylaryna anyk wezipeleri ýükledi we ýurdumyzyň energetika pudagyny ösdürmegiň, hususan-da, tebigy gazy dünýä bazarlaryna diwersifikasiýa ýoly bilen ibermegiň döwlet syýasatynyň iň möhüm wezipeleriniň biri bolup durýandygyny ýene bir gezek nygtady. Döwlet Baştutanymyz nebiti we tebigy gazy çykarmak, olary harytlyk derejesine getirmek, daşarky bazarlara amatly şertlerde ýerlemek we dünýäde iň iri gaz ýataklarynyň biri bolan «Galkynyş» gaz känini tapgyrlaýyn we netijeli özleşdirmek işlerini güýçli depginde dowam etdirmegiň zerurdygyny uly ähmiýet bilen belledi. Prezident tarapyndan pudagyň kärhanalaryny döwrebaplaşdyrmak, önümçilik kuwwatyny yzygiderli artdyrmak, geologiýa-gözleg işlerini has-da güýçlendirip, täze uglewodorod ýataklaryny ýüze çykarmagyň netijeliligini ýokarlandyrmak hem-de ekologik taýdan arassa önümleri öndürmek boýunça anyk tabşyryklar berildi.
Dünýä energetika pudagynda düýpli energetika we ekologik özgertmeleriň bolup geçýän häzirki döwründe sebitara hyzmatdaşlyk energetika howpsuzlygyny üpjün etmegiň, durnukly ykdysady ösüşi üpjün etmegiň we uzak möhletleýin maýa goýumlaryny höweslendirmegiň iň esasy kepili bolup durýar. Ýewraziýa giňişliginde hyzmatdaş döwletler hem-de dünýäniň öňdebaryjy energetika kompaniýalary strategik hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga, sebitara turbageçiriji we logistik infrastruktura taslamalaryny bilelikde durmuşa geçirmäge aýratyn üns berýärler. Bu bolsa diňe bir aýry-aýry milli ykdysadyýetleriň däl, eýsem tutuş Ýewraziýa sebitiniň ykdysady durnuklylygyny durnukly saklamaga ýardam berýär.
Tebigy gazyň dünýäde iň iri subut edilen gorlaryna eýe bolan döwletleriň biri bolmak bilen, halkara derejesinde ygtybarly energetika hyzmatdaşy hökmünde ykrar edilen Türkmenistan özüniň sebitara we halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmäge gönükdirilen öňdengörüjilikli syýasatyny yzygiderli durmuşa geçirýär. Özara bähbitlilik we deňhukuklylyk ýörelgelerine esaslanýan bu durnukly syýasat goňşy döwletler we daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen ykdysady dialogy giňeltmäge, energetika durnuklylygyny saklamaga hem-de ählumumy energetika howpsuzlygynyň täze gurluşyny kemala getirmäge itergi berýär.
Häzirki wagtda Hazar sebiti halkara energetika hyzmatdaşlygynyň iň işjeň ösýän merkezleriniň biri hökmünde çykyş edýär. Baý uglewodorod serişdeleri, durnukly ulag-aragatnaşyk geçelgeleriniň we halkara maýa goýumlarynyň artmagy Hazarýaka döwletleriniň arasynda hyzmatdaşlygy täze strategik derejä çykarýar. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistan sebitara dialogy pugtalandyrmaga, innowasion tehnologik hyzmatdaşlygy ösdürmäge, döwrebap port we turbageçiriji infrastrukturasyny kemala getirmäge gönükdirilen halkara başlangyçlary öňe sürmegini dowam etdirýär.
Sebitara ykdysady gatnaşyklaryň ösdürilmeginde Merkezi we Günorta Aziýany energetika taýdan baglanyşdyrýan iň iri transmilli taslamalaryň biri bolan Türkmenistan–Owganystan–Pakistan–Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň gurluşygy aýratyn ähmiýete eýedir. Bu ägirt uly taslama sebitde diňe bir energetika meselelerini çözmän, eýsem täze iş orunlaryny döretmek, durmuş durnuklylygyny üpjün etmek, parahatçylygy berkitmek we serhetüsti ykdysady hyzmatdaşlygy täze sepgide çykarmak üçin kuwwatly binýat bolup hyzmat edýär.
Tehnologik innowasiýalar we sanly özgertmeler häzirki zaman energetika pudagynyň aýrylmaz bölegine öwrülýär. Sanly ulgamlaryň we emeli aňyň mümkinçilikleriniň giňden ornaşdyrylmagy, zyýanly gazlaryň, aýratyn-da metanyň zyňyndylarynyň möçberini düýpli azaltmak, daşky gurşawy goramak we önümçiligiň tygşytlylygyny ýokarlandyrmak halkara hyzmatdaşlygynyň iň döwrebap ugurlarydyr. Türkmenistan hem öz gezeginde energetika pudagyna öňdebaryjy ýaşyl tehnologiýalary we sanly dolandyryş usullaryny ornaşdyrmaga uly ähmiýet berýär.
Halkara maliýe institutlary, tehnologiýa üpjün edijileri, inženerçilik kompaniýalary we hyzmat ediji iri guramalar durnukly we açyk maýa goýum gurşawyny durnukly ösüşiň esasy şerti hökmünde görýärler. Türkmenistanyň halkara ykdysady hyzmatdaşlygy yzygiderli ösdürmäge gönükdirilen döwlet syýasaty, baý tebigy serişdeleri hem-de örän amatly geografik ýerleşişi bilen utgaşyp, uglewodorod serişdelerini özleşdirmek, gaz gaýtadan işleýän we gazhimiýa senagatyny ösdürmek, energetika infrastrukturasyny döwrebaplaşdyrmak boýunça iri taslamalara daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek üçin örän amatly şertleri kepillendirýär.
Halkara maýa goýujylar üçin sebitara hyzmatdaşlygyň pugtalandyrylmagy maýa goýum töwekgelçilikleriniň peselmegini, täze bazarlara elýeterliligiň üpjün edilmegini, ulag-logistika ulgamlarynyň netijeliliginiň ýokarlanmagyny we uzak möhletleýin taslamalary durnukly amala aşyrmagy aňladýar. Şeýlelikde, ýokary derejede geçirilýän halkara forumlar döwlet edaralarynyň, milli we daşary ýurt nebitgaz kompaniýalarynyň, halkara energetika korporasiýalarynyň, maýa goýujylaryň hem-de öňdebaryjy tehnologiýa kompaniýalarynyň arasynda tejribe alyşmak, täze taslamalary ara alyp maslahatlaşmak we uzak möhletleýin strategik hyzmatdaşlygy ýola goýmak üçin iň netijeli meýdança hökmünde hyzmat edýär.
Tawus Bazarowa
«Türkmennebit» döwlet konserniniň Daşary ykdysady aragatnaşyklar müdirliginiň Şertnama bölüminiň baş hünärmeni
